okumali

Üye Girişi

Site İçi Arama

Ziyaretçi İstatistikleri

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterBugün138
mod_vvisit_counterDün772
mod_vvisit_counterBu hafta1227
mod_vvisit_counterBu ay1913
mod_vvisit_counterHepsi1576159

Kimler Sitede

Şu anda 14 ziyaretçi çevrimiçi

Seyyid Kutub ve Epistemolojik Bağımsızlık (IV)

İslamcılık anti/post kolonyalist bağlama hapsedilemeyecek kadar şumüllü ve direngen bir ideolojik duruşun adıdır. Kutup’un düşün dünyası da sadece kolonyalist dilin, tavrın ve tarzın mağlup edilmesi üzerine kurulu değildir. O aynı zamanda “öze dönüşçü” bir perspektifle yeri geldiğinde geleneksel mirasın tortularıyla da cesurca yüzleşir. Nitekim en meşhur kitabı olarak tesmiye edilen “Yoldaki İşaretler” de;

“Bugün biz İslam’ın daha önce tanık olduğu türden bir cahiliyyenin, belki de daha da sapkın bir cahiliyyenin içindeyiz. Çevremizde her ne varsa cahilidir: İnsanların anlayışları, inançları, adetleri, gelenekleri, kültürel kaynakları,sanatları,edebiyatları,yasaları…Hatta çoğumuzun İslami kültür,İslami kaynak,İslami felsefe,İslami düşünce diye bildiği şeyler…Bunlar da bu cahiliyyenin ürünüdür”(1) diyecek kadar sakınımsızdır.

 

Seyyid Kutub ve Epistemolojik Bağımsızlık (II)

1952-1962 arası Kur’an yorumu üzerine yoğunlaşan Kutup “akidenin” dinamik karakteristiği üzerinde ısrarla durur ve İslam’ın (ontolojik ve epistemolojik anlamda) özgün-otantik boyutlarına dikkat çekmeye çalışır. Akidenin hem İslam’ın asıl ruhu, hem üstünlük-azamet ve büyüklük hem de İslam dünyasının tam bütünlüğü öncülüne dayandığı kanaatindedir.(1) Emperyalist ve sömürgeci kuşatmanın yarılması için akidenin bu özgürlük bahşeden doğasına iltica edilmesi taraftarıdır. İslam itikadının,7.asırda olduğu gibi, inkılabi özelliğini devam ettirdiğini gündeme getirir ve modern çağa şahitlik eden Müslümanların bu hakikatin farkında olarak mücadeleye atılmaları gerektiğinin zaruretine dikkat çeker. Pratiğe dönüşmeyen bilginin faydasızlığını vurgulayarak, “şayet eylem üretmeyecekse bugün kitaplıkları yeni kitaplarla ya da zihinleri bilgiyle doldurmanın gereksiz olduğuna” vurgu yapar.(2) Modern insanın çıkmazları ile yedinci yüzyıl cahiliyesi arasında paralellikler görmesine rağmen Kutup bugünün daha karmaşık olduğu kanaatindedir. Ona göre modern paradigma, kendisinden “teberri” edilmesi gereken bir mahiyete sahiptir. Ancak bunun nasıl yapılacağı hususunda sistemli (başı sonu belli bir önerisi yoktur.) Olmadığı içindir ki, “İslam mesajı temel anlam ve karakterini yitirmeden modern dünyaya uyarlanabilir mi? Ya da, neredeyse bütün geleneksel yapıları kökünden sarsan Avrupamerkezci bilgi sisteminin kavramsal ve kurumsal tahakkümünün dışına çıkmak için nasıl bir yol izlenmelidir? ” sorusuna tatmin edici bir cevap vermez. Fakat Kur’an mesajının çağlar üstü ve 7.yüzyılda olduğu gibi bugün de tarihin seyrini değiştirecek yegane hakikat olduğundan emindir. Zaten Onu istisnai kılan da (kanaatimce) itikadına duyduğu bu büyük güvendir. Burası mühimdir… Çünkü aziz ve mübarek İslam’ın indi ilahide kabule mazhar tek din olduğu hakikatini unutarak, onu dinler arasında herhangi bir din gibi görüp, onun dışında da hakikat olabileceğini zanneden aklı karışık Müslümanların çoğunlukta olduğu bir zamanın tanığıdır Kutup. Aslında durum bugün de farklı değildir. İslam’ın manevi bir tatmin vasıtasına indirgendiği, kapitalist/neo-liberal dünya görüşü ve hayat tarzıyla uzlaştırılmaya çalışıldığı, kültürün stepnesi gibi konumlandırıldığı bir sürece hep birlikte şahitlik ediyoruz. İslam’ın bilgiye- tarihe- hayata- siyasete- hukuka- ekonomiye vaziyet edeceğine inanan Müslümanların sayısı her geçen gün azalıyor. İtikadımıza olan güvenimizin gelenekten tevarüs eden ifadesi (Anadolu’daki yaygın kullanımıyla) “gavurun aklı olsaydı Müslüman olurdu” idi. Sonraları bu klişenin yerini “gavurun aklı bizimkinden iyi çalışıyor” aldı. Tanzimat fermanının ahalinin zihnindeki karşılığı da “bundan sonra gavura gavur denmeyecek” diye tebellür etmişti. İtikadımızın başka inanç/ itikatlar karşısında faik olduğuna dair inancımızı yitirdiğimiz gün modern paradigma karşısında havlu attığımız gündü. Kutup’un çağrısı ise neyi kaybettiğimizi hatırlatmaya matuftu. Onun bu çağrısını etkisiz kılmak için “ütopist” ve “nihilist” yaftalarından medet umulmuştur. Leonard Binder, Kutup’un öğretisinin pratize edilemeyecek kadar radikal olduğunu ve bundan dolayı onun taraftarlarının bu önerilen İslami hayatı sürekli ertelediklerini, dolayısıyla itikatta alabildiğine radikalleşirken reelde liberalleşmeye meylettiklerini iddia eder. (3) Bu iddia, aydınlanma ve egemenlik arasındaki ikircikli ilişkiyi formüle eden ve aydınlanmayı yaşama düşman nihilist bir erk olarak gören Nietzche ile Kutup’u aynı safta konumlandırma çabasının sonucu gibi görünüyor bana…(4) Hıristiyanlık içi gerilimin yol verdiği “metafiziksiz fizik” aydınlanma aklının karakteristik özelliğiydi. Nietzche bu yolun çıkmaz olduğunu erkenden fark eden “içeriden” biriydi. “Tanrının ölümünü” ilan etmesinin sebebi bu farkındalıktı… Sesini duyurmak için kendini paraladı, hatta çıldırdı ve fakat gidişatı değiştiremedi… Metafizikten bağımsız fiziğin duvara toslaması kaçınılmazdı… Frankfurt Okulu’nun aydınlanma aklına yönelttiği radikal eleştiri bu toslamanın sonucuydu… Modernitenin “tamamlanmamış bir proje” olduğunu iddia eden Habermas’ı “post-seküler toplumu” tartışmaya zorlayan da… Jean Boudrillard’a “yeni tür nihilizm Avrupa’yı çürütüyor” dedirten de … (5)

 

Roger Garaudy'nin Gözünden Entegrizm

Siyasi veya dini olsun adeta ilahi bir seçimle, mutlak, tamamlanmış kesin bir hakikati elinde tuttuğunu iddia etmek, (bu iddiaya yaslanarak) başkalarının fikirlerine hiç değer vermemek ve bu görüşünü (de herkese) dayatmak entegrizm olarak adlandırılıyor Garaudy tarafından. Bu bağlamda entegrist, totaliter zihniyetle ünsiyet kesbetmiş kimse oluyor. Dini veya siyasi olsun bir inancı, tarihinin bir önceki döneminde sahip olduğu kültür yapısı veya müesseseleriyle özdeşleştirmek te entegrizmin anlam dairesi içindedir. Bu tutum kaçınılmaz olarak düşünsel tekamülün önünü kesmekte, yeni sorular sormayı zorlaştırmakta, yerel kültürü itikadın/ ideolojinin stepnesi gibi konumlandırarak lokalize etmekte ve en önemlisi de içerik üretimini zaafa uğratmaktadır. Böylece mutlak bir doğruya malik olduğu inancı ve bu doğrunun kabullenilmesini dayatma tutumu ortaya çıkıyor. Ki bu dayatma çoğu zaman muhatabının pasif ve edilgin kılınması anlamına geliyor Garaudy’e göre… Bir kültür ya da imanı belli bir dönemde olduğu şekilde muhafaza edip onun canlılığını ortadan kaldırmak, kendi içine kapanıp diyaloğu reddetmek ve başkalarının fikirlerine gereken değeri vermeden bütün sorunları kendi malik bulunduğu düşünceyle çözeceğine inanmak da Garaudy’nin entegrizm tanımının içerisine dahil edilebilir. Burada anahtar sözcük “dayatma” ve “diyaloğu reddetmek” tir. Birbirine bağlı evrensellik nedeniyle kısmi bir cemaat çerçevesinde kalarak hiçbir sorunun çözülemeyeceğine, şayet birbirimizle diyalog kurmazsak yok olup gideceğimize inanır Garaudy… Her türlü dayatmanın entegrizme hizmet edeceğini iddia eder…

 

Derkenar (40)

Optikte yasadır: Bir ışık kaynağından yayılan ışık dalgaları arasındaki mesafe, kaynaktan (merkezden) uzaklaştıkça artar. Bu yasayı sosyal hayata uyarlayan tefekkür havzamız, halkın önünde olanların ( alim, aydın, entelektüel, kanaat önderi, siyasetçi gibi şahsiyetlerin) on düşünüp bir söylemesi gerektiğine dikkat çeker. Bu insanların yapıp etmeleri başkalarınınki gibi değildir çünkü. Etkili ve yetkili makamlarda oldukları için ahalinin gözü bunların üzerindedir. Merkezdeki bir milimlik sapma, merkezden uzaklaştıkça devasa boyutlara ulaşır. " İmam yellendiğinde, cemaat büyük aptesini yapar." sözü, bu bağlamda meşhur olmuş bir halk deyişidir. ( Gerçi halkımız tam olarak böyle söylemiyor. Halkın diliyle söylemekten haya ettiğim için “ilmihal dilini” tercih ettim.)

 

Seyyid Kutub ve Epistemolojik Bağımsızlık (III)

Çağdaş İslam düşüncesine tesir eden eserlerinin çoğunu duygusal ve fiziksel kuşatma altında olduğu hapishanede yazdığı için Kutub’un tefekkür mirasının antagonist(düşmanca) olduğuna dair iddialar, hem Batılı hem de kimi Müslüman mahfillerde (Hasan Hanefi örneğine bir önceki yazımızda değinmiştik) dile getirilmektedir. Foucoult’tan ilham alarak söyleyecek olursak kapatılma mekanları olarak hapishaneler, iktidarı elinde tutanların ürettiği bilgiye (ki bu bilgi iktidarın mevcudiyetini,meşruiyetini ve sürekliliğini temin eder hatta iktidarı her seferinde yeniden ve daha güçlü bir şekilde üretir ) itiraz edenlerin hizaya getirilmesi, iktidarın fiziki varlığına ve zihinler üzerinde kurduğu hegemonyasına halel getireceğine inanılan bilginin gayr-ı meşru olduğunun ilan ve tescil edilmesi ve nihayetinde ise bu bilgiyi üreten-yayan kişi veya kişilerin kriminalize edilerek etkisiz hale getirilmesi amacıyla ihdas edilmiş yerlerdir. Sadece modern ulus-devlet döneminde değil, klasik dönemde de hapishaneler muhaliflerin mekanı olmuştur. Müslümanların tefekkür geleneğinde iz bırakan simaların birçoğu otoritenin gadrine uğramış,hapishaneyle tanışmıştır. Ebu Hanife’den Ahmet B.Hanbel’e, İmam Şafi’den İbn-i Teymiyye’ye, İmam Malik’ten İmam Serahsi’ye uzunca bir liste çıkarılabilir. Bunlar arasında İmam Serahsi en önemli eserlerini hapishanede dikte ettirmiştir. (1) Çağdaş dönemde ise Said Nursi,Necip Fazıl,Ali Şeriati, Roger Garaudy, Malcom X, Ercüment Özkan zikredilebilir. Bir mütefekkirin tefekkür mirasını kriminalize etmek için hapishaneyi mesnet olarak kullanmanın isabetsizliğine dikkat çekmek için bu isimleri andım. Evet hapishane insanın duygusal ve fiziksel anlamda kuşatıldığı yerdir ve fakat aynı zamanda deruni farkındalık bilincinin geliştiği, içe dönük sorgulamaların yapıldığı, nefis terbiyesine ve ruhun olgunlaşmasına vesile olan mekanlardır. Müslümanların nazarında “medreseyi Yusufiye”dir.   Yusuf(a.s)’un Mısır’a melik olmasının yolu zindandan geçmişti. Denebilir ki zindan Yusuf’un hayatında kemale erişin en mühim merhalelerinden biri olmuştur. Bu bağlamda Kutub’un hapishane tecrübesini onun tefekkür ameliyesinin zaaf yüklü olduğuna dair bir çıkarıma dayanak yapmak ziyadesiyle sorunludur. Önceki yazılarımızda da işaret etmeye çalıştığımız üzere İslam dünyası toplumlarına emperyalist/sömürgeci tahakkümden kurtuluş yollarını göstermeye çalışan özgün Müslüman mütefekkirler, ya anti-Batıcı bağlama hapsedilerek, ya Batı akademileriyle kurdukları ilişki sayesinde edindikleri analitik çözümleme ve objektif yaklaşım yeteneği sayesinde geliştirdikleri doktrin Frankfurt Okulu teorisyenlerininkiyle aynı çizgide değerlendirilerek ya da fundamentalist-entegrist-antagonist tutumun/ tavrın ve tarzın muallimi ve mümessili olmakla itham edilerek etkisiz kılınmaya çalışılmaktadır.

 

Umran Dergisi Kamil Ergenç'le Yeni Kitabı "Epistemik Şiddet"i Konuştu

Hayli zamandır dünyada ve ülkede olup bitenleri anlatma iddiasındaki haberlerin ayrılmaz bir parçasını oluşturan kelimelerden birinin “şiddet” olduğunu görüyoruz. Sosyologlar, psikologlar, eğitimciler ve daha nice uzman, şiddetin tehlikelerinden bahsediyor. Siz ise kitabınızda (ve elbette yazılarınızda) epistemik şiddetten söz açıyorsunuz. Nedir epistemik şiddet?

“Episteme”en genel anlamıyla bilgi,kavrama,bilme,bir açıklaması bulunan doğru inanç demektir. “Epistemik” sıfatı ise bilgi özelliğine sahip, bilme, kavrama, anlamayla ilgili demektir. Şiddet sözcüğü İngilizce literatürdeki (violence) anlamıyla baskı, zor, cebir, tecavüz, zorlama anlamlarını içkindir. Bu bağlamda “epistemik şiddet” terkibi belli bir bilme, kavrama biçiminin,dünya görüşü ve hayat tarzının başka bilme-kavrama biçimleri,dünya görüşleri ve hayat tarzları üzerinde kurduğu tahakküm olarak adlandırılabilir diye düşünüyorum. Merhum Hüsamettin Arslan’ın 1991’de sunduğu doktora tezi “epistemik cemaat(bir bilim sosyolojisi denemesi)”başlığıyla kitaplaşmıştı. Arslan o eserinde bilginin ve metodun masum olmadığını, belli bir klik tarafından (ki o bu kliğe “epistemik cemaat” diyor) belli bir değer sistemine, modele(paradigmaya) yaslanarak üretildiği,yayıldığı ve meşrulaştırıldığını söylüyordu. Bendeniz de kitabımda Arslan’ın masum olmadığını söylediği bilginin (ki eksiksiz bir şekilde Judeo-Hristiyan kodları içkindir)üretimi, yayılımı ve meşrulaştırılması sürecinde (özellikle zihinler üzerinde) uyguladığı zorbalığı,şiddeti,tecavüzü ele almaya çalıştım.

 

Seyyid Kutup ve Epistemolojik Bağımsızlık (I)

”Çağdışı olmuş hiçbir inanç ve dünya görüşünün adamı asılmaz. Asılan bir adamın ülküsü, asıldığı ülke için bir fantazya değil,tersine,statükocuların,yöneticilerin,bir anda toplumu  zapt edeceği korkusuyla geceleri kabus üstüne kabus geçirdikleri,gündüzleri çılgınlık nöbetleri içinde ne yapacaklarını bilemedikleri,düşünce planından taşarak hayat haline gelmeye başlamış,ülkenin geleceği için kaçınılmaz bir ölçüde söz sahibi olmuş bir ülküdür.Bu ülkünün düşünürlerinin bile asılmaya başlaması,yürürlükteki rejimin,son günlerinde kıran kırana bir ölüm kalım savaşına girişmesi anında olabilir.” (Sezai Karakoç/Dirilişin Çevresinde/4.baskı/s.110/ Seyyid Kutup’un idamı sonrasında yazdığı ’’Şehidin Mirası Zaferdir’’yazısından)

Seyyit Kutup’u konuşmak,19.yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan ve özellikle ilk yıllarında apolojist (savunmacı/özür dilemeci/alttan alıcı) bir tavrın ve tarzın mümessili olan İslamcılık ideolojisinin,20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren modern paradigma karşısında özgün bir duruşun,sahih bir temsilin ve “epistemolojik bağımsızlık” mücadelesinin önderliğini üstlenmesini konuşmaktır dersek herhalde abartmış olmayız. Sadece Türkiye’de değil İran’dan Ortadoğu’ya, Kuzey Afrika’dan Amerika’ya ve Avrupa’ya kadar (1) etkili olmuş Müslüman bir mütefekkir olması hasebiyle Seyyit Kutup, gerek Çağdaş İslam Düşüncesi’nin sembol isimlerinden biri olması gerekse inandığı değerler uğruna feda olmayı göze alan vakar, celadet ve cesaretiyle gündemleştirilmeyi fazlasıyla hak ediyor. Hele ki, modern paradigma karşısında neredeyse havlu atmış ve mübarek Kur’an’ın Talut-Calut kıssası bağlamında dikkat çektiği üzere, nehri geçerken kana kana içtiği su(dünya lezzetleri) nedeniyle dizlerinin bağı çözülmüş; Calut’un Ordusu (küresel istikbar) karşısında takatsiz kalmış ve bu nedenle “bugün bizim Calut ordusuna karşı koyacak gücümüz yok” (Bakara 249) diyerek yenilgiyi içselleştirme, yılgınlık, özgüvensizlik, alttan alma gibi fiillerin normalleştiği bir vasatta, Seyyit Kutup gibi üst perdeden ve sakınımsız söz söyleyen birine ne kadar da ihtiyaç var… ( Parantez içi ifadeler ayetin orijinal metninde yoktur. Tarafımdan eklenmiştir. Eklediğim ifadelerin “bağlam”a ve ayet/ler/in vermek istediği mesaja muvafık olduğunu düşünüyorum. Elbette ki en iyisini Allah(c.c) bilir.)

 

Türkiye Kim(in)dir?

Yaklaşık sekiz asır boyunca İber Yarımadası’nda kalan Müslümanlar XV.yüzyılın bitimine ramak kala Kıta Avrupası’ndan (Yahudilerle birlikte) kovulduklarında, Batı Hıristiyanlığı, aynı yüzyılın birinci yarısı henüz geride bırakılmışken ellerinden çıkan Doğu Roma başkenti Konstaniyye’nin intikamını aldığından (neredeyse) emindi. Ama intikamın kemale ermesi için, Müslümanların egemenliğinde İstanbul adını alan şehrin yeniden Ortodoks Hıristiyanların eline geçmesi gerektiği iddiasını kuşaktan kuşağa aktarmayı da ihmal etmediler. Aralarında Osmanlı’nın da olduğu dört imparatorluğu tarih sahnesinin dışına iten I.Dünya Savaşı’nın galipleri arasında yer alan Fransa, Şam’ı işgal ettiğinde,Selahaddin Eyyubi’nin mezarına gidip “Kalk Selahattin biz geri geldik” derken, İstanbul’un intikamını alma yolunda önemli bir mevzi daha kazandığının farkındaydı. Bu farkındalık II.Körfez Savaşı’nda Irak’ın kütüphanelerinin (aslında hafızamızın) İngilizler tarafından yağmalanmasıyla tescillendi. Şimdilerde Bilad-ı Şam’ın, geri dönüşü mümkün olmayacak şekilde (hem zihinsel hem de fiziksel olarak ) talan edilmesi de sözünü ettiğimiz bu farkındalıktan bağımsız değil. Asıl büyük savaş ise (aslında büyük hesaplaşma da diyebiliriz) İstanbul üzerinden yapılacak… Selahattin’in mezarı tekmelendiğinde Eyyüp El-Ensari’nin ve/veya Fatih Sultan Mehmet’in türbelerine ne olacağı da anlaşılmıştı aslında (sahi anlaşılmış mıydı?)